با بهره گیری از فنون مناسب و روزآمد همچون مدیریت کیفیّت فراگیر،جایزه کیفیّت مالکوم بالدریج[2]،الگوی بنیاد اروپایی مدیریت کیفیّت و غیره به اهداف خود نائل شوند.الگوی تعالی سازمانی به منظور شناسایی میزان دستیابی سازمانها به کیفیّت و عملکرد برتر و میزان رشد آگاهی آنها نسبت به اهمّیّت کیفیّت و تعالی عملکرد تحت یک قالب رقابتی به وجودآمده است . الگوی فوق در اکثر کشورهای اروپایی به عنوان چارچوب برتری سازمانی و مبنای اکثر جوایز ملّی یا محلّی کیفیّت مطرح است. دلیل اصلی اثربخشی الگوی تعالی اروپا استفاده گسترده ا ز آن به عنوان سیستم مدیریتی و رشد حاصله در زمینه خود ارزیابی سازمانها ذکر شده است . این الگو یک چارچوب غیرتجویزی است واعتقاد بر این است که رویکردهای زیادی را برای دستیابی به برتری پایدار و بهبود مداوم داراست(ملکی،ایزدی،1389)
در دستگاههای اجرائی، عملکرد موضوع اصلی میباشد و مدیریت مؤثر بستگی به اندازهگیری، ارزیابی، برنامه ریزی و بهبود عملکرد سازمانی دارد. از این رو طی چند دهه گذشته تلاشهای بسیاری برای تعریف شاخصهاوارائه الگوهایی در این خصوص صورت گرفته است به عقیده صاحبنظران، نظام ارزیابی بستر مناسبی را برای ارتقاء کیفیت خدمات و شفّافیّت عملکرد ایجاد میکند که با استقرار آن امکان درس گرفتن از اشتباهات فراهم میشود و ذخیره تجارب و حجم آموختههای سازمانی فزونی و درصد بروز اشتباهات کاهش مییابد. از این رو سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال1381، آئین نامه ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرائی کشور را تصویب و مورّخ 28/10/1381 به کلیّه دستگاههای اجرایی کشور ابلاغ نمود.به منظورتشویق دادههای صنعتی، کشاورزی، خدماتی دولتی و غیردولتی ودر راستای ارتقای سطح بهره وری به دولت اجازه داده شده است که جایزه ملّی بهره وری را با بهره گرفتن از الگوی تعالی سازمانی طرّاحی وتوسّط سازمان ملّی بهره وری ایران به واحدهای بهره ور در سطوح مختلف اهدا کند.
ذکر این نکته ضروری است که در ایران الگوی تعالی سازمانی با نام جایزه ملّی بهر ه وری وتعالی سازمانی شناخته شده و جا یزه مذکور توسّط موسسه مطالعات بهره وری و منابع انسانی اهدا میگردد .معیارهای الگوی تعالی سازمانی که مبنای ارزیابی یک سازمان قرار میگیرند، به دو دسته توانمند سازها ونتا یج تقسیم میشوند . (ملکی،ایزدی،1389)
مدلEFQMدر سال 1991 بعنوان مدل تعالی کسب و کار معرّفی گردید که در آن چارچوبی برای قضاوت و خود ارزیابی سازمانی و نهایتاً دریافت پاداش کیفیّت اروپایی ارائه شد، این اقدام در سال 1992 عملی گردید. این مدل نشان دهنده مزیّتهای پایداری است که یک سازمان متعالی باید به آنها دست یابد. این مدل به سرعت مورد توجّه شرکتهای اروپایی قرار گرفت و مشخّص شد که سازمانهای بخش عمومیو صنایع کوچک هم علاقه دارند از آن استفاده کنند.از میان سه مدل دمینگ[3] و مالکوم بالدریج [4]و EFQMکه از معروف ترین مدلهای تعالی سازمانی هستند مدلEFQMعمومیّت و استقبال بیشتری در سطح جهان یافته است.
EFQM یک چارچوب و الگوی خود ارزیابی است که موجب حرکت و هدایت فعّالیّتهای بهبود مستمر میگردد.
توجّه داشته باشید EFQM :
یک استاندارد مدیریت کیفیّت نیست
یک ابزار ممیزی نیست
مدل تعالی سازمانی به عنوان چارچوبی برای خودارزیابی سازمانی گسترش یافته و سازمانهایی که روی بهبود مستمر تمرکز دارند از این فرآیند به عنوان ابزاری توانمند برای نیل به این مقصود بهره جسته اند.
اعضای کمیته مرکزی EFQMاز مدیران عامل شرکتهای اروپایی هستند که برای چهار سال انتخاب
میشوند. کمیته اجرائی نیز مرکّب از 20 عضو از همان سازمانها بوده که نه تنها بعنوان نماینده تام الاختیار در زمینه کیفیّت جامع انجام وظیفه مینمایند ،بلکه گزارشات لازم را به کمیته مرکزی ارائه مینمایند. اعضای کمیته اجرائیEFQMدر واقع نقش هدایت گر و پشتیبانی کننده استراتژیهای طرحهای عملیّاتی کسب و کار، نظارت بر پیشرفت طرحها و نهایتاً تدوین جهت کلّی مناسب برای تحقّق اهدا ف این سازمانها را به عهده دارند. در حال حاضر 19 کشور اروپایی باEFQMمشارکت مینمایند.(سومی[5]،2008)
مدل تعالی ؛ ساختار مدیریتی است که با تکیه براصول و مفاهیم اساسی و توجّه داشتن به معیارهای اصلی مدیریت کیفیّت فراگیر و سیستم خودارزیابی موجبات پیشرفت و بهسازی را فراهم میکند.مدل تعالی؛ ابزاری جهت سنجش میزان استقرار سیستمها در سازمان و خودارزیابی و راهنمایی است که مسیر فعّالیّت مدیران را برای بهبود عملکرد شناسایی و تعیین میکند . بنابراین پیام کلیدی مدل تعالی متّکی بر پاسخ دادن به دو سؤال است که چگونه این مدل بعنوان یک ساختار مدیریتی مناسب و منطقی شناسایی میشود و چه کسانی میتوانند در این زنجیره ارتباط و تعاملات نقش اساسی را ایفا کند. سطح اول این مدل اهداف کلّی و در سطح بعدی اهداف کلّی به درجات و مقیاسهای کمّی و قابل اندازه گیری تجزیه و تبدیل میشوند. (سومی،2008)
از طرفی دیگر مدل تعالی سازمانی در شرایطی در ایران مطرح میشود که در جهان بیش از 70 مدل سرآمدی ملی و 90 جایزه کیفیّت وجود دارد که عموماً بهره گرفته از